» باب گفتگو

مقالات ویژه

■ تاریخ، سند و سینما   محمد تهامی‌نژاد

■ مستند، یک تاریخ شخصی  رضا حائری

■ اوگانیانس آکتور «واقعی» سینما  محمد سپاهی

■ موقعیت حقوقیِ خانۀ سینما  عباس زرگر

■ «زنان» بدون «مردان»: فراز و نشیب یک اقتباس  پوریا جهانشاد

■ بازی ایران - دانمارک  کامران سپهران

■ سهراب شهید ثالث: نوستالژی برای جای دیگر  رضا حائری

■ اشاعه و پذیرش سینما در جامعه و فرهنگ ایران  پرویز اجلالی


سینما و تاریخ

[چکیده‌های مقالات]

سینما و تاریخ

باب گفتگو

رضا حائری

به همان دلیل که گفته شده تاریخ را فاتحان می‌نویسند می‌شود گفت فیلم‌ها را نیز فاتحان می‌سازند. به غیر از این، حداقل یک وجه مشترک دیگر بین سینما و تاریخ در کشور ما وجود دارد: تاریخ‌نگار و پژوهشگر سینما٬ باید شبیه قطاری باشد که خودش برای خودش ریل گذاری می‌کند. چراکه راه دسترسی و پیدا کردنِ اسناد و مدارک همچنان دشوار است و معضلات و مشکلات مربوط به تحقیق و پژوهش پایانی ندارد.

[متن کامل]



مقالات ویژه

تاریخ، سند و سینما  

محمد تهامی‌نژاد

سینما، لحظه‌ها‌ی تاریخی را ضبط و یا بازسازی می‌کند. لحظه‌ها‌ی مهم و سرنوشت ساز historic یا لحظه‌هایی که به تاریخ می‌پیوندد historical. سینما، جهان را آنگونه که درمی‌یابد تفسیر می¬کند. مستند¬ساز یا فیلم¬سازِ روایتگر تاریخ نیز با تاریخ سروکاردارد و آن را با تصویر، صدا، نشانه و نمادهای بصری بازمی‌نمایاند. فیلم‌ها‌ی مستند و داستانی به کرّات، ابزار تحریف تاریخ هم بوده‌اند. حکومت‌ها‌ خواه برای تبلیغ و جلب نظر مردم، خواه برای حفظ هواداران‌شان، به داستان‌ها‌یی ساختگی یا تحریف‌ شده از تاریخ پیروزی خویش و شکست رقبا متوسل می¬شوند. به قول چرچیل، «تاریخ را فاتحان می‌نویسند».

[متن کامل]



مستند، یک تاریخ شخصی  

رضا حائری

تألیف یک تاریخ سینمایی در وجه اخباری آرزوی گریفیث بود. او پیش‌بینی می‌کرد زمانی می‌‌رسد که پیرامون هر موضوع تاریخی، بجای کتابِ تاریخ٬ فیلمی‌ را تماشا کنیم. عجیب نیست در عصری که همه چیز به مدد فناوری دیجیتال به فیلم می‌شود این پیش‌بینی گریفیث در ایران هم در حال تحقق باشد. با رویکرد به تولید فیلم‌های مستند تاریخی از پرچم سه‌رنگ ایران تا راز خودکشی صادق هدایت در داخل و خارج از کشور نه تنها فیلم ساخته شده ومی‌شود بلکه در بسیاری از اوقات دو یا چند فیلم‌ساز همزمان پیرامون یک موضوع واحد شروع به ساخت فیلم می‌کنند.

[متن کامل]



اوگانیانس آکتور «واقعی» سینما  

محمد سپاهی

پری: آًقا معلم، بین آجیل و سینما چه فرقی است؟
رژیسور (با خنده): نتیجه‌اش یکی است...
(حاجی‌آقا آکتور سینما)
اوهانیان ارمنی مهاجری است متخصص در سر هم کردن اراجیف. گرچه تاسیس «پرورشگاه آرتیستی» را باید کار باارزشی تلقی کرد، معذالک تاریخ به ما لطف فراوانی نمی‌کند؛ آیزنشتاین را برای راهنمایی مکزیکی‌ها نصیب می‌کند، رنوار را برای ساتیا جیت‌رایِ هندی‌ها و اوهانیان را برای ایران! این یک بدشانسی تاریخی است.
(محمد تهامی‌نژاد)

[متن کامل]



موقعیت حقوقیِ خانۀ سینما  

عباس زرگر

عباس زرگر: شما وکیل خانۀ سینما هستید، براى اولین سئوال مى خواستم بپرسم مشکل وزارت ارشاد با خانه سینما دقیقاً چه بود؟
جمال خندان : هنگام بسته شدنِ خانۀ سینما، آقای حسینی وزیر ارشاد در یک برنامه تلویزیونی در این مورد توضیح دادند که مشکلاتی وجود داشت. مثلاً اینکه فیلم‌ها یا مستندهایی ساخته شده که مورد پسند نبوده است و عمدۀ بحث بر سر فحوای فیلم‌سازی بود و سرانجام مطرح شد که بعضی از اعضای خانه سینما در جریان انتخبات ریاست جمهوری سال ۸۸ چنین و چنان کردند البته دقیقاً به یاد ندارم اما فی الجمله اتهامات زیادی به خانه سینما زدند و عنوان کردند که بر همین اساس تصمیم به برخورد با خانۀ سینما گرفتند و در عین حال با بازنگری پرونده اداری خانه سینما دریافتند که از قضا اساسنامه این موسسه نیز دارای ایراداتی است ، لذا به استناد همین ایرادات، خانه سینما بسته شد. ایرادی که به اساسنامه خانه سینما گرفتند این بود که این اساسنامه باید به تأیید شورای فرهنگ عمومی کشور می‌رسیده ولی نرسیده است. پس خانه سینما باید منحل شود. درحالى که خانۀ سینما در سال ٧٢ در ادارة ثبت شرکت‌ها رسماً به ثبت رسیده بود و وزارت ارشاد بعد از ١٨سال چنین مسئله‌اى را مطرح می‌کرد.

[متن کامل]



«زنان» بدون «مردان»: فراز و نشیب یک اقتباس  

پوریا جهانشاد

فیلم «زنان بدون مردان» ساختة شیرین نشاط حکایت زنانی است که در دوران اضطراب کودتای سال ۱۳۳۲ تلاش دارند به طریقی شرایط نامساعد زندگی‌شان را تغییر دهند. «فائزه» زن جوانی است که آرزو دارد با برادر دوست‌اش «مونس» ازدواج کند، اما «امیرخان» برادر متعصب «مونس» چندان توجهی به او ندارد و با دختر دیگری پیوند زناشویی می‌بندد. «فائزه» که نمی‌تواند این مسئله را بپذیرد و در جست‌وجوی راهی برای به بن‌بست کشاندن رابطة آنهاست، خود قربانی تجاوز می‌شود و با از دست دادن بکارت‌اش تصمیم می‌گیرد «امیرخان» را فراموش کرده و مسیر زندگی‌اش را تغییر دهد.

[متن کامل]



بازی ایران - دانمارک  

کامران سپهران

فیلم «رابطۀ سلطنتی» (۲۰۱۲) ساختۀ نیکلایی آرکل، درامی تاریخی از سینمای دانمارک است که نامزد دریافت اسکار بهترین فیلم خارجی زبان و برندۀ جایزۀ بهترین بازیگر مرد و فیلمنامه از جشنوارۀ برلین شد. فیلم، زمانۀ کریستیان هفتم پادشاه مجنون دانمارک و نروژ در قرن هجدهم را دستمایه قرار می‌دهد. او تحت تأثیر طبیب خود، دکتر اشترونزی (مدس میکلسن) که دارای افکار انقلابی الهام‌یافته از عصر روشنگری است، به اصلاحاتی تن می‌دهد که نارضایتی درباریان را در پی دارد. نهایتاً از پرده برون افتادن رابطۀ دکتر اشترونزی با ملکۀ انگلیسی تبار و شیفتۀ آراء اصحاب روشنگری، به ختم اصلاحات و اعدام اشترونزی و طلاق ملکه منجر می‌شود. در غوغای اقدامات سیاسی اشترونزی، توطئۀ درباریان، دیوانه‌بازی‌های کریستیان هفتم، ارتباط عاشقانه و ارجاعات به اندیشه‌های عصر روشنگری، فیلم چیزی را از قلم می‌اندازد که به آن البته احتیاجی ندارد اما برای مخاطب ایرانی کنجکاوی برانگیز است. در دورۀ زمانی که در فیلم شاهد آنیم، یعنی دو سال پس از به قدرت رسیدن، کریستیان هفتم سفری به انگلیس می‌کند و سوغات سفر ، یک جلد تاریخ نادری یا همان جهانگشای نادری تألیف میرزا مهدی خان استرآبادی را به دانمارک است و دستور ترجمه آن از فارسی به فرانسه را صادر می‌کند.

[متن کامل]



سهراب شهید ثالث: نوستالژی برای جای دیگر  

رضا حائری

رضا حائری: کتاب تاریخ اجتماعی سینمای ایران را با شرحی در مورد شهید ثالث به پایان می برید. پس بیاید از آخر شروع کنیم. آخرین خاطره شما از شهید ثالث چه بود؟
حمید نفیسی: آخرین خاطرة من از مصاحبه‌ای بود که در لس‌آنجلس با او انجام دادم. سه بعدازظهر بود. رفتم منزلش. با مادرش زندگی می‌کرد. در ناحیه‌ای از لس‌آنجلس به نام سَنت فرناندو وَلی در یک آپارتمان چهار طبقه. کاملاً ساکت بود. به قول قدیمی‌ها قو پر نمی‌زد و یک استخر خالی.

[متن کامل]



اشاعه و پذیرش سینما در جامعه و فرهنگ ایران  

پرویز اجلالی

مقدمه
این مقاله برسر آن است که تحلیلی از معرفی و گسترش سینما، همچون یک نهاد فراغتی، صنعت فرهنگی و هنر ملی در جامعه و فرهنگ ایران ارائه کند. نخستین مکان نمایش فیلم برای عموم در تهران در ۱۲۸۳ (۱۹۰۴) دو سال پیش از صدور فرمان مشروطیت افتتاح شد. در آن زمان جامعة ایران عمدتاً جامعه‌ای روستایی و سنتی بود. نخستین فیلم ایرانی در ۱۳۰۹ در تهران بر پرده رفت. در سال ۱۳۹۰ جمعاً ۶۷ فیلم داستانی جدید (اکران اول) به نمایش در آمد. در این سال، ایران کشوری عمدتاً شهرنشین و نیمه توسعه یافته بود. در طول این دورة طولانی فرایند انتشار و پذیرش نهاد سینما در جامعه و فرهنگ ایران از منازل گوناگون گذر کرده است.

[متن کامل]