» باب گفتگو

مقالات ویژه

■ پروگرام مشروطه  کاوه بیات

■ خوانندگان، مطبوعات و فضای عمومی در دوران نخست انقلاب مشروطه  نگین نبوی

■ مشروطه‌خواهان بدون مرز  تورج اتابکی

■ مفاهیم و نهادهای حقوق اساسی در ایران  علی قیصری


پروژه مشروطیت

[چکیده‌های مقالات]

پروژه مشروطیت

باب گفتگو

تورج اتابکی

در تاریخ معـاصر ایران هیچ رویـدادی را سراغ نـداریم که همسنگ نهـضت مشروطیت اسیر کـج‌فهـمی‌ها و خـطاانـدیشی‌های تاریـخی اهل‌قـلم و سیاست شده باشـد. عمده دلیل این کـج‌فهـمی و خطااندیشی نقـش چشم‌گیری است که نهـضت مشروطیت در صد سال گـذشته در شکل دادن به فرهنگ سیاسی ایران داشته است. از همین‌رو تاریخنگاری مشروطیت عمدتاً نه در بستر روح تاریخ زمان وقوع آن که از منظر زمانـه‌ای دیگر و در چهارچوب تنگ مأنـوسات عـقـیدتی- سیاسی که گاه مغایر با روح مشروطیت و اهداف آن قرار دارد، رقم خورده است.

[متن کامل]



مقالات ویژه

پروگرام مشروطه  

کاوه بیات

خواست تجدد و نوسازی که در چارچوب نهضت مشروطة ایران شتابی تعیین‌کننده یافت، پس از یک دورة کوتاه که به طرح و بحث کلیاتی چون لزوم حکمروایی قانون و تفکیک قوا ... پرداخت، در رویارویی با نیازهای مبرم مملکتی از لحاظ اقتصادی، اداری، نظامی و فرهنگی، به ارائه برنامة منسجمی برای برآورده ساختن این نیازها موفق شد. ولی دورة کارکرد این برنامه ـ «پروگرام مشروطه» ـ بنا به دلایلی چون چارچوب آمرانه‌ای که در دورة رضا شاه بر آن تحمیل شد به درازا نکشید.
در این نوشته ضمن بررسی خصوصیات کلی این پروگرام، به پاره‌ای از تبعات حاصل از رنگ باختن آن در مراحل بعد نیز اشاره کرد.

[متن کامل]



خوانندگان، مطبوعات و فضای عمومی در دوران نخست انقلاب مشروطه  

نگین نبوی

مدت زمانی است که نشریات عصر مشروطه از سوی مورخان به عنوان یکی از منابع گران‌بهای مطالعة تاریخ مشروطه‌شناسایی شده است. ولی تأثیر احتمالی آن بر شکل‌گیری یک فرهنگ جدید روزنامه‌نگاری و فراهم آوردن زمینة پدیدار شدن یک فضای عمومی نو پا از جمله پرسش‌هایی است که هنوز به اندازة کافی مورد بررسی قرار نگرفته است. در این مقاله سعی بر آن است که با تأکید بر موقعیت خوانندگان نشریات و نقش روزنامه‌ها از این فرهنگِ در حال تغییر روزنامه‌نگارانه، تصویری کلی به دست داده شود.

[متن کامل]



مشروطه‌خواهان بدون مرز  

تورج اتابکی

در تاریخ‌نگاری مشروطه‌خواهی ایران و انقلاب مشروطیت، نهضت اصلاح‌طلب به صورت حرکتی ترسیم شده است که به نحوی یکجانبه از اندیشه‌هایی که غالبا در اروپا یا روسیة قرن نوزدهم نشأت گرفته ، تأثیر پذیرفته‌اند. در این پژوهش‌ها ـ به استثنای امپراتوری عثمانی ـ به دیگر پیوندهای نهضت با آسیا و یا خاورمیانه اشاره نشده است. در این بررسی سعی بر آن است که تأثیر انقلاب مشروطیت ایران بر نهضت‌های اصلاح‌طلب قفقاز و آسیای میانه و افغانستان در سال‌های نخست قرن بیستم و تا حدودی نیز ارتباط هندوستانی کار که موجبات یک چنین تأثیری را فراهم آوردند، مورد توجه قرار گیرد.

[متن کامل]



مفاهیم و نهادهای حقوق اساسی در ایران  

علی قیصری

در خلال چند دهة گذشته مسئلة حقوق فردی و اساسی، به یکی از مباحث عمدة ایرانیان در عرصة حقوق و سیاست تبدیل شده است. ایران از آن جهت در جهان اسلام اهمیت ویژه‌ای دارد که در آن مجموعه مباحث سامان‌یافته و منسجمی در مورد حق و حقوق به معنایی که از این مفاهیم در نظریه‌های مدرن حقوقی و سیاسی مستفاد می‌گردد، مطرح بوده است. در این نوشته سعی بر آن است که بر اساس بررسی تلاش‌های مختلفی که در اوائل قرن بیستم در ایران میلادی برای تدوین یک قانون مدنی صورت گرفت، مباحث جاری در مورد مفهوم حقوق را در اندیشه‌های قضایی ایران موضوع تحقیق قرار دهیم.

[متن کامل]