» باب گفتگو

مقالات ویژه

■ آذربایجانِ پا برجا  رضا آذری شهرضایی

■ نگرانی‌های ترکیه: آمد و نیامد پان‌ترکیسم  محمد علی بهمنی قاجار

■ کسروی و بحران آذربایجان  کاوه بیات

■ استالین و تأسیس فرقة دموکرات آذربایجان  فرناند شاید راینه

■ ازپیشه‌وری ما تا پیشه‌وری دیگران  محمدحسین خسروپناه


فرقه دمکرات آذربایجان

[چکیده‌های مقالات]

فرقه دمکرات آذربایجان

باب گفتگو

کاوه بیات

در فراز و نشیب‌های فراوانی که تاریخ معاصر ایران به خود دیده است، ماجرای ظهور و سقوط فرقة دموکرات آذربایجان در فاصله تابستان ۱۳۲۴ تا پاییز ۱۳۲۵، در مجموع یک سال بیش به طول نیانجامید؛ ولی همین ماجرای کوتاه و خوشبختانه زودگذر با مخاطرة عظیمی که برای ایران به همراه آورد آن را در ردیف دو واقعة دیگری قرار می‌دهد که در قرن گذشته استقلال و تمامیت ارضی کشور را به نحوی اساسی در معرض خطر قرار دادند. یعنی بین پیش‌درآمدی بر همان حرکت که عبارت باشد از چیرگی و دست‌اندازی تدریجی روسیه تزاری بر بخش‌های شمالی ایران در سال‌های مقارن با جنگ اول جهانی در آغاز قرن و دیگری نیز در سطحی محدودتر به صورت توسعه‌طلبی و تجاوز نظامی عراق به ایران در پایان همان قرن.

[متن کامل]



مقالات ویژه

آذربایجانِ پا برجا  

رضا آذری شهرضایی

با آنکه آذربایجان از مراحل نخست اشغال در شهریور ۱۳۲۰ تا زمان عقب‌نشینی نیروهای شوروی از آن، تحت کنترل نیروهای اشغالگر قرار داشت، ولی این امر با تمام تضییقات حاصل از آن، نتوانست از بروز یک رشته مقاومت‌های مردمی و خودجوش جلوگیری کند. در این بررسی به نمونه‌هایی چند از این مقاومت‌ها که در مراحل پایانی دورة اشغال ابعاد گسترده‌تری هم پیدا کرد، اشاره شده است.

[متن کامل]



نگرانی‌های ترکیه: آمد و نیامد پان‌ترکیسم  

محمد علی بهمنی قاجار

اگر چه در ارائه تعریفی غیرایرانی از ایرانیان ترک‌زبان و به ویژه مردم آذربایجان، ترک‌ها پیشقدم بودند و از سال‌های آخر امپراتوری عثمانی مباحثی را در این زمینه مطرح کردند، ولی پیگیری همین مباحث از سوی دولت روسیه شوروی ـ به مباشرت مقامات باکو ـ برای پیشبرد سیاست‌های منطقه‌ای اتحاد شوروی در خلال سال‌های پایان جنگ دوم جهانی باعث پدید آمدن نگرانی‌هایی در ترکیه شد. در این مقاله علل این نگرانی بررسی شده است.

[متن کامل]



کسروی و بحران آذربایجان  

کاوه بیات

از بدو استقرار نیروهای ارتش سرخ شوروی در مناطق شمالی ایران در شهریور ۱۳۲۰، رشته تحرکاتی در جهت تحریف هویت ایرانی مردمان آن سامان آغاز شد. سید احمد کسروی در مقام یک آذربایجانی و همچنین پژوهشگر تاریخ آذربایجان، از آغاز این تحرکات تا نقطة اوج آن در پاییز و زمستان ۱۳۲۴ تلاش‌هایی را در مقابله با این تحرکات و تبلیغات آغاز کرد که جوانبی از آن در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است.

[متن کامل]



استالین و تأسیس فرقة دموکرات آذربایجان  

فرناند شاید راینه

با گشوده شدن آرشیوهای محرمانه روسیه و باکو پس از فروپاشی اتحاد شوروی، برای بسیاری از پژوهشگران فرصت آن پیش‌آمد تا دربارة پاره‌ای از مسائل مربوط به سیاست‌های دولت شوروی، بررسی‌های مستندی را آغاز کنند که تا آن زمان امکان بررسی آنها میسر نبود. یکی از این مضامین فراز و فرود فرقة دموکرات آذربایجان در چارچوب سیاست‌های جهانی مسکو در سال‌های ۲۵-۱۳۲۴ است که در این بررسی، و بر اساس اسناد تازه‌یاب شوروی موضوع تحقیق قرار گرفته است.

[متن کامل]



ازپیشه‌وری ما تا پیشه‌وری دیگران  

محمدحسین خسروپناه

در تاریخ معاصر ایران نام و شهرت میرجعفر پیشه‌وری بیشتر به یک تلاش و تکاپوی سیاسی او در چند سال آخر عمرش در اواسط دهة ۱۳۲۰، در مقام یکی از رهبران فرقة دموکرات آذربایجان گره خورده است، ولی او به عنوان یک روشنفکر و فعال سیاسی از پیشینه‌ای به مراتب طولانی‌تر از این چند سال پایانی برخوردار بود. بررسی یکی از این ادوار مهّم و نسبتا ناشناخته، یعنی دوران سرپرستی و مدیریت او بر روزنامة آژیر در سال‌های ۲۴-۱۳۲۳، و به ویژه آراء و عقاید او در باب چگونگی حفظ استقلال و پیشبرد منافع ملّی ایران موضوع اصلی این مقاله را تشکیل می‌دهد.

[متن کامل]